Aandachtspunten bij gebruik veiligheidshelmen, stootcaps en stoothelmen

Veiligheidshelmen, stootcaps en stoothelmen zijn persoonlijke beschermingsmiddelen die de drager moeten beschermen tegen beschadiging van het hoofd tijdens het uitvoeren van werkzaamheden. Er zit een verschil tussen deze verschillende persoonlijke beschermingsmiddelen die op het hoofd moeten worden gedragen.

Verschil tussen een veiligheidshelm en stoothelmen / stootcaps
Een veiligheidshelm is een vrij algemene benaming die wordt gebruikt voor bouwhelmen. De standaard bouwhelm is speciaal ontwikkeld voor het beschermen van het hoofd tegen vallende voorwerpen. Daarvoor heeft een bouwhelm een harde buitenschaal en een verend binnenwerk.

Een stoothelm of stootcap is hoofdbescherming die wordt gedragen om het hoofd te beschermen tegen letsel ten gevolge van het stoten van het hoofd. Dit noemen ze ook wel stootgevaar en kan bijvoorbeeld aan de orde komen als werknemers werken in ruimte met lage plafonds. Een stoothelm of stootcap is niet geschikt voor het verwerken van klappen ten gevolge van vallende voorwerpen op het hoofd.

Aandachtspunten voor veiligheidshelmen
Voor veiligheidshelmen zijn een aantal specifieke veiligheidsrichtlijnen ontwikkeld. Deze veiligheidsrichtlijnen zorgen er voor dat de veiligheidshelm in de praktijk zo goed mogelijk gedragen kan worden en zoveel mogelijk bescherming biedt. We noemen een aantal belangrijke veiligheidsrichtlijnen:

  • Draag altijd een bouwhelm als dit verplicht is op de werklocatie. Je weet of dit verplicht is door de werkinstructie die je van je leidinggevende hebt ontvangen. Daarnaast is op veel bouwlocaties een rond blauw bord met een wit gezicht met helm geplaatst waarmee duidelijk wordt gemaakt dat het dragen van een veilige bouwhelm verplicht is.
  • Zorg dat de veiligheidshelm goed is afgesteld op het hoofd van de drager. De buitenzijde kan niet gewijzigd worden maar het binnenwerk kan wel goed worden versteld.
  • De levensduur van kunststofhelmen is beperkt en is vastgesteld op 3 tot 10 jaar. Dit is afhankelijk van het soort kunststof. Een bouwhelm dient een aanduiding te bevatten waarmee wordt duidelijk gemaakt tot welke datum de helm veilig gebruikt kan worden.
  • De bouwhelm moet regelmatig worden gecontroleerd op beschadigingen zoals scheurtjes en diepe krassen. Deze beschadigingen kunnen zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant de veiligheid van de bouwhelm in gevaar brengen. Bij duidelijke beschadigingen moet de bouwhelm vervangen worden.
  • Bouwhelmen moeten worden vervangen nadat ze een harde klap hebben gekregen. Ook wanneer een bouwhelm is gevallen op een harde ondergrond dient de bouwhelm vervangen te worden. Schade aan de bouwhelm is soms niet direct zichtbaar na een val of harde klap maar deze schade kan inwendig wel aanwezig zijn. Daardoor kan de sterkte van de bouwhelm toch aanzienlijk zijn verminderd en is het niet meer veilig om de bouwhelm te gebruiken.
  • Een andere veiligheidsrichtlijn is het beschermen van bouwhelmen tegen UV licht. UV licht zorgt er voor dat het kunststof van de bouwhelm verouderd en daardoor mechanisch minder sterk wordt. Bouwhelmen moeten daarom niet in de zon worden neergelegd en niet op een zonnige plek worden bewaard. Dit houdt ook in dat bouwhelmen niet op de hoedeplank in een auto moeten worden bewaard.
  • Verder dienen er op bouwhelmen geen stickers te worden aangebracht of andere wijzigingen te worden aangebracht waarbij lijm of een plakmiddel wordt gebruikt. Lijm en plakmiddelen zorgen er namelijk voor dat het kunststof waarop ze zijn aangebracht wordt aangetast.

Wie is verantwoordelijk voor de veiligheidshelm?
De werkgever is verplicht om aan zijn medewerkers veiligheidshelmen beschikbaar te stellen. Werknemers zijn verplicht om de veiligheidshelm te dragen als dit voorgeschreven is. Daarnaast zijn werknemers verplicht om zorgvuldig met de bouwhelm om te gaan. Bouwhelmen of veiligheidshelmen moeten conform bovenstaande richtlijnen worden behandeld en gedragen. Wanneer een veiligheidshelm kapot is of om een andere reden onveilig is zal de werknemer deze moeten inleveren bij de werkgever en een nieuwe veiligheidshelm moeten ontvangen om de werkzaamheden veilig te kunnen hervatten.

Waarom heeft een veiligheidshelm een houdbaarheidsdatum?

In de bouw, offshore en in diverse andere technische werkomgevingen is het dragen van een veiligheidshelm vaak verplicht. Ook in productiebedrijven kan het dragen van een veiligheidshelm worden vereist en in een omgeving waarbij lasten worden verplaatst doormiddel van hijskranen en bovenloopkranen. Een veiligheidshelm behoort tot de persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s) en is ontworpen om het hoofd van de drager te beschermen tegen blessures aan het hoofd. Een veiligheidshelm biedt bijvoorbeeld bescherming tegen vallende objecten mits deze niet te groot of te zwaar zijn. Daarnaast biedt een veiligheidshelm ook bescherming tegen het stoten van het hoofd.

Hoe weet je dat het dragen van een veiligheidshelm verplicht is?
Op werkplekken waar het dragen van een veiligheidshelm verplicht is worden duidelijke markeringen aangebracht. Meestal staan deze markeringen bij de toegangspoort, deur of op het hek waar de werknemers en andere bezoekers van de werkplek naar binnen treden. Het signaal voor het verplicht dragen van een veiligheidshelm wordt aangegeven met een blauw bord. Op dit blauwe bord staat een witte afbeelding met een veiligheidshelm. Soms is onder de veiligheidshelm ook een gezicht afgebeeld.

Houdbaarheidsdatum van een veiligheidshelm
Een veiligheidshelm heeft een maximale datum waarop de helm gebruikt mag worden als persoonlijk beschermingsmiddel. Hoewel een veiligheidshelm meestal van kunststof wordt gemaakt wil dat niet zeggen dat de kwaliteit van de helm niet achteruit gaat na verloop van tijd. De levensduur van een veiligheidshelm is afhankelijk van het materiaal. De levensduur van een helm ligt tussen de drie en tien jaar. De levensduur is meestal duidelijk op de veiligheidshelm aangegeven. Daarnaast dient op een veiligheidshelm een CE markering te worden neergezet. Bij kunststof veiligheidshelmen staat meestal een temperatuur aanduiding van – 20. Dit houdt in dat de desbetreffende veiligheidshelm beneden deze temperatuur over minder goede beschermende kwaliteiten beschikt.

Waarom een houdbaarheidsdatum op een veiligheidshelm?
Kunststoffen en andere materialen die voor een veiligheidshelm kunnen worden gebruikt zijn aan slijtage onderhevig. Daarnaast zorgt de inwerking van de zon en de uv-straling er voor dat de kwaliteit van het materiaal achteruit gaat. Chemicaliën hebben eveneens invloed op het verouderingsproces. Op veiligheidshelmen mogen geen stickers worden aangebracht omdat de lijmen van deze stickers het verouderingsproces van veiligheidshelmen kan versnellen. Al het materiaal van de veiligheidshelm is veroudert en versleten biedt de helm minder bescherming dan verwacht kan worden daarom bevatten veiligheidshelmen een datum waarop de veiligheidshelm maximaal gebruikt mag worden.

Wat is een veiligheidshelm en waar wordt deze gebruikt?

Veiligheidshelmen behoren tegenwoordig op veel bouwplaatsen tot de verplichte uitrusting van het bouwpersoneel. Deze helmen worden van verschillende materialen vervaardigd. Een veiligheidshelm kan bijvoorbeeld worden gemaakt van een kunststof zoals PVC. Daarnaast zijn er ook nog veiligheidshelmen die gemaakt zijn van aluminium of composieten. De meeste veiligheidshelmen die in Nederland worden gedragen zijn echter van een kunststof vervaardigd.

Persoonlijk beschermingsmiddel
Een veiligheidshelm is een uitrustingsstuk waarmee de gezondheid en veiligheid van de desbetreffende persoon kan worden beschermd en bevordert. Veiligheidshelmen beschermen de drager tegen hoofdletsel. Deze helmen worden gebruikt op werkplekken en andere locaties waar mogelijk voorwerpen naar beneden kunnen vallen. De veiligheidshelm beschermd de drager tegen letsel ten gevolge van deze vallende voorwerpen. Als voorwerpen echter te groot of te zwaar zijn biedt ook een veiligheidshelm slechts een geringe bescherming aan de drager van de helm.

Een veiligheidshelm wordt ook gedragen als beschermingsmiddel tegen het stoten van het hoofd tegen harde en scherpe objecten. Mensen die in lage ruimtes werken kunnen bijvoorbeeld veel baat hebben bij een veiligheidshelm omdat men in lage ruimtes makkelijk het hoofd kan stoten. Omdat een veiligheidshelm alleen de drager persoonlijk beschermd wordt een veiligheidshelm een persoonlijk beschermingsmiddel genoemd. De benaming ‘persoonlijk beschermingsmiddel’ wordt ook wel afgekort met pbm. De weerstand van de helm tegen klappen en stoten is afhankelijk van het materiaal en de constructie van de helm.

Vormgeving van veiligheidshelmen
De vormgeving van veiligheidshelmen moet aan een aantal eisen voldoen. Tussen de buitenkant van de helm en de bovenkant van het hoofd moet een bepaalde afstand aanwezig zijn. Deze afstand is nodig om een eventuele klap op te vangen. De buitenkant of helmschaal van een veiligheidshelm zit ruim om het hoofd van de drager en wordt doormiddel van een binnenwerk met beugels op een bepaalde afstand boven het hoofd gehouden. De buitenkant van de veiligheidshelm is niet verstelbaar en is vast van vorm. Dit zorgt voor een optimale stevigheid. De hoofdomvang van mensen verschilt echter daarom zijn veiligheidshelmen meestal goed verstelbaar door een verstelbare hoofdband.

Een veiligheidshelm is aan rond van vorm en heeft geen scherpe punten of uitsteeksels. Daarnaast hebben de meeste veiligheidshelmen een aantal ribbels die als versteviging dienen van de helm. Verder hebben sommige veiligheidshelmen ontluchtingsgaatjes of verluchtingsgaatjes. Om er voor te zorgen dat een veiligheidshelm goed blijft zitten kunnen elastische riempjes worden vastgemaakt die onder de kin kunnen worden gedragen. Verder is het bij sommige veiligheidshelmen mogelijk om gehoorbescherming in de vorm van oorkleppen aan de veiligheidshelm te bevestigen.

Zichtbaarheid is een belangrijk aspect van de veiligheid op een werklocatie. Werknemers en andere mensen die op een bouwlocatie, project of in een technische omgeving werken of om een andere reden aanwezig zijn dienen meestal opvallende kleding te dragen. Om die reden worden veiligheidshelmen in de praktijk ook vaak gekleurd. De kleur van de veiligheidshelm kan daarnaast ook onderscheid maken in de functie van de drager. Zo kan bijvoorbeeld een leidinggevende op de bouw een blauwe veiligheidshelm dragen en een ondergeschikte of bezoeker op de bouw een witte of gele veiligheidshelm.

Arbowetgeving en VCA
De veiligheid van werknemers is van groot belang. Bedrijven dienen er volgens de wet alles aan te doen om een zo veilig mogelijke werkplek te realiseren voor werknemers. Daarbij wordt niet alleen gelet op de inrichting van de werkplek en de aanwezige machines, ook de uitrusting en de persoonlijke beschermingsmiddelen zijn een belangrijk aspect van de veiligheid van de werknemer. De Arbowet schrijft in bepaalde situaties voor om veiligheidshelmen te dragen. Het dragen van veiligheidsschoenen, gehoorbescherming en veiligheidshandschoenen kan eveneens verplicht worden gesteld.

Het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen is echter lang niet altijd voldoende. Werknemers moeten ook weten hoe ze de beschermingsmiddelen moeten gebruiken. Daarvoor kunnen ze trainingen krijgen op de werkplek. Ook algemene trainingen met betrekking tot de veiligheid zoals basis VCA of VCA voor leidinggevenden kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroten van het verantwoordelijkheidsgevoel van de werknemer of leidinggevende op de werkplek.  Om die redenen wordt een VCA certificaat bij veel bedrijven of projectlocaties verplicht gesteld.

Waar worden veiligheidshelmen gedragen?
Veiligheidshelmen worden op verschillende locaties en bij verschillende bedrijven gedragen. Over het algemeen worden deze helmen gedragen in een technische omgeving. Hierbij kan gedacht worden aan de bouw. Op de bouw worden veiligheidshelmen ook wel bouwhelmen genoemd. Ook bij sluizen en havendokken kunnen bouwhelmen tot de vaste persoonlijke beschermingsmiddelen behoren van aanwezigen. Offshore worden op boorplatforms, booreilanden en zeeschepen ook vaak veiligheidshelmen gedragen. Verder worden deze helmen ook wel in de bosbouw gedragen en in bepaalde fabrieken.