Wat wordt bedoelt met de bouwfraude of bouwfraudezaak?

De bouwfraude of de bouwfraudezaak is een term die verwijst naar de periode waarin tussen 1990 en 2000 in Nederland onregelmatigheden zijn opgetreden bij de aanbestedingsprocedures van overheidsprojecten. De bouwfraude gaat vooral over de geheime prijsafspraken tussen bouwbedrijven. Deze geheime prijsafspraken zorgden er voor dat er oneerlijke concurrentie plaatsvond in de bouwsector bij aanbestedingen van de overheid. De mogelijke misstanden bij de aanbestedingen van de overheid zijn in 2002 onderzocht.  Dit gebeurde doormiddel van een parlementaire enquête.

De kern van de bouwfraudezaak
De overheid deed voor onder andere wegenbouwprojecten en de aanleg van tunnels aanbestedingen. In plaats van een eerlijke concurrentie tussen aannemers werden er echter bij de offertes tussen de aannemers onderlinge afspraken gemaakt.  De aannemers verdeelde de opdrachten van de overheid onder elkaar terwijl die openbaar aanbesteed moesten worden. De aannemer die de opdracht verkreeg moest aan de overige concurrenten in ieder geval de kosten vergoeden die gemaakt werden voor het opstellen en uitbrengen van de offerte. De afspraken tussen de aannemers werden gemaakt door regelmatig een vergadering te houden. Naast de onderlinge afspraken tussen de aannemers werden ook in een aantal gevallen ambtenaren gefêteerd of in sommige gevallen omgekocht.

Omvang van de bouwfraudezaak
De omvang van de bouwfraudezaak is groot. In totaal zouden 344 Nederlandse bouwbedrijven zich schuldig hebben gemaakt aan fraude. Het daadwerkelijke aantal bouwbedrijven dat zich met fraude zou hebben ingelaten kan veel hoger liggen. Niet alle gevallen van fraude kunnen namelijk bewezen worden. De bouwbedrijven waarbij fraude werd geconstateerd zijn op 11 februari 2005 met de regering overeengekomen dat er een schadevergoeding door de schuldige bedrijven moet worden betaald. Deze gezamenlijke schadevergoeding werd vastgesteld op 70 miljoen euro.

Ook tegenwoordig wordt bij aanbestedingen en twijfel over de toekenning van opdrachten door de overheid nog regelmatig teruggedacht aan de bouwfraudezaak. Daarom hoort men ook nu nog het woord bouwfraude.

Wat wordt bedoelt met een aanbesteding?

De term ‘aanbesteding’ wordt onder andere veel in de bouw en civiele techniek gebruikt. Met aanbesteding doelt men op een procedure waarbij een opdrachtgever duidelijk maakt dat er een bepaald project of opdracht moet worden uitgevoerd. Daarbij vraagt de opdrachtgever bedrijven om een offerte in te dienen. De offertes worden geschreven door bedrijven die de opdracht graag willen uitvoeren voor de opdrachtgever.

Wat staat er in een offerte?
Met een offerte kan een bedrijf zich inschrijven op een opdracht. In de offerte maakt het bedrijf duidelijk welke werkzaamheden het bedrijf zal uitvoeren indien de opdracht aan hem wordt gegund. Daarnaast is duidelijk aangegeven wat de verwachte duur is en welke prijs het bedrijf voor haar werkzaamheden, materialen en dienstverlening vraagt. De geïnteresseerde bedrijven dienen hun offerte meestal voor een bepaalde datum aan te leveren bij de opdrachtgever.

Wat is het doel van het aanbestedingsbeleid?
Met het aanbestedingsbeleid worden twee doelen nagestreefd. Het eerste doel is het bevorderen van de concurrentie tussen bedrijven die de opdracht graag willen uitvoeren. Deze concurrentie zorgt er in de praktijk vaak voor dat er scherpe prijzen in offertes worden vastgelegd. Dit is gunstig voor de opdrachtgever omdat deze dan minder hoeft te betalen.

Daarnaast is het aanbestedingsbeleid, als het goed is, zo transparant mogelijk. Dit houdt in dat alle aanbieders evenveel kans moeten hebben om de opdracht te bemachtigen. In de praktijk is dit echter lastig te beoordelen. De opdrachtgever legt de offertes naast elkaar en behoort dan en objectieve beslissing te nemen. De controle hierop is moeilijk.

Aanbestedingsregelgeving
Vanuit de Europese Unie is wetgeving geformuleerd over aanbestedingen. Deze zijn door Europese landen vertaald naar nationale aanbestedingsrichtlijnen. In Nederland is de  Aanbestedingswet 2012 van kracht gegaan per 1 april 2013. Deze Aanbestedingswet 2012 bestaat uit vier delen:

  • Deel 1. Algemene bepalingen
  • Deel 2. Overheidsopdrachten, prijsvragen voor overheidsopdrachten en concessieopdrachten voor openbare werken
  • Deel 3. Speciale sectoropdrachten en prijsvragen voor speciale sectoropdrachten
  • Deel 4. Overige bepalingen