Wat is beroepsonderwijs en wat zijn de kenmerken van beroepsonderwijs?

Beroepsonderwijs is een onderwijsvorm die gericht is op de praktische en theoretische voorbereiding met betrekking tot de uitoefening van een beroep in de praktijk. Er zijn in Nederland een aantal wetten van toepassing op het beroepsonderwijs. Dit zijn de volgende wetten:

  • De Wet educatie en beroepsonderwijs
  • De Wet educatie en beroepsonderwijs BES
  • De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW)

Voor verschillende beroepen is in Nederland beroepskwalificerende opleiding vereist of gewenst. Het beroepsonderwijs kan er voor zorgen dat leerlingen en studenten een beroep leren. Dit is echter niet de enige taak van beroepsonderwijs. Het beroepsonderwijs is er op ook gericht om haar studenten en leerlingen te ondersteunen op het gebied van persoonlijke ontplooiing en het succesvol functioneren van de leerlingen en studenten in de praktijk.

VBO en VMBO
Het beroeps onderwijs is een onderwijsvorm die al lang in Nederland wordt toegepast als educatievorm. In het verleden had men bijvoorbeeld het Voorbereidend Beroepsonderwijs (vo). Dit was na de Basisschool het voortgezet onderwijs waar leerlingen een beroep konden leren in bijvoorbeeld de verzorging, metaal, hout, schilderen en de administratie. Later werden in 1999 VMBO-scholen opgericht. Deze scholen ontstonden uit een samenvoeging van de mavo en het vbo. De afkorting VMBO staat voor Voorbereidend Middelbaar Beroeps Onderwijs. VMBO scholen bevatten opleidingen op vier verschillende niveaus of leerwegen. Deze leerwegen zijn de volgende:

  • Basisberoepsgerichte leerweg (BB)
  • Kaderberoepsgerichte leerweg (KB)
  • Gemengde leerweg (GL)
  • Theoretische leerweg (TL)

Aansluiting opleiding in beroepsopleidingen
De doelstelling van het opleidingsbeleid in Nederland is gericht op het zo zorgvuldig mogelijk laten aansluiten van opleidingen van een lager niveau naar een hoger opleidingsniveau. Het VMBO bevat vier verschillende niveaus of leerwegen. Deze leerwegen dienen aan te sluiten op het opleidingsaanbod van het Middelbaar Beroeps Onderwijs oftewel het mbo. Ook het mbo kent niveauverschillen. Dit zijn der volgende:

  • niveau 1: assistent beroepsbeoefenaar (geen startkwalificatie)
  • niveau 2: medewerker / basisberoepsbeoefenaar
  • niveau 3: zelfstandig medewerker / zelfstandig beroepsbeoefenaar / vakopleiding
  • niveau 4: middenkaderfunctionaris / gespecialiseerd beroepsbeoefenaar. Dit niveau geeft toegang tot hbo.

Hierboven is aangegeven op welk niveau afgestudeerde mbo leerlingen in de praktijk kunnen uitstromen naar een baan. Na het mbo kunnen leerlingen nog doorstuderen naar het HBO oftewel het Hoger Beroeps Onderwijs. HBO hoort tot het hoger onderwijs net zoals het wetenschappelijk onderwijs WO. Iemand die een opleiding heeft gedaan op hbo of WO heeft in een bepaalde beroepsgroep het hoogst haalbare opleidingsniveau behaald. Deze afgestudeerden kunnen worden ingezet in een (junior) functie in het management, op een staffunctie of in de werkvoorbereiding en enginering binnen een bepaalde beroepsgroep.

Verschillende niveaus in beroepsopleidingen
Uit bovenstaande alinea’s blijkt dat er verschillende niveaus bestaan in beroepsopleidingen in Nederland. De opbouw in niveaus begint bij de basisberoepsgerichte leerweg van het VMBO. Daarna kunnen leerlingen doorstuderen naar het middelbaar beroepsonderwijs en tot slot kan men ook een opleiding volgen op het hoger beroepsonderwijs.

Verschillende richtingen in beroepsopleidingen in de techniek
Beroepsleidingen kunnen in verschillende richtingen worden gevolgd. Het is belangrijk dat een weloverwogen keuze wordt gemaakt door de leerling of student. Het kiezen van een opleidingsrichting begint tegenwoordig al vanaf de basisschool. Op het vmbo geven leerlingen al gestalte aan hun beroepskeuze. Daarna gaan ze verder op het mbo. Als men al jong kiest voor de metaalsector is het belangrijk dat men deze opleidingsrichting aanhoudt en zich verder gaat specialiseren naarmate men een beroepsopleiding op een hoger niveau gaat volgen.

Het aantal opleidingsrichtingen in het beroepsonderwijs is enorm. Daarom hebben leerlingen vaak ondersteuning nodig bij het kiezen van de juiste opleiding. Bij veel opleidingen hebben leerlingen niet of nauwelijks een beeldvorming en daar moet aan gewerkt worden door bijvoorbeeld decanen en loopbaanbegeleiders. Vanuit de regering komen langzamerhand opmerkingen dat het beroepsonderwijs transparanter moet worden.

Het keuze aanbod moet worden beperkt en er moet eenduidigheid komen in de benaming van opleidingen. Daarnaast willen sommige instanties ook weer terug naar de oude leerling-gezel methode waarbij een leerling het vak of beroep leert van een ervaren iemand in een bepaald beroepsgroep. Beroepsonderwijs blijft in ontwikkeling in Nederland.

Wat is een assessment en waarvoor wordt een assessment gebruikt?

Een assessment kan een onderdeel vormen van een sollicitatieprocedure. Sommige grote bedrijven gebruiken dit beoordelingsprogramma om een beeld te krijgen van de vaardigheden en competenties van sollicitanten. Kandidaten moeten een assessment doorlopen tijdens een sollicitatie. Daarnaast vinden meestal meerdere gesprekken plaats op basis van het cv, de sollicitatiebrief en wordt ook de uitslag van het assessment geëvalueerd in een gesprek. Sommige bedrijven hebben voldoende expertise om zelf assessments af te nemen. Verschillende bedrijven die deze expertise niet hebben besteden assessments meestal uit aan gespecialiseerde adviesbureaus.

Wat betekend assessment?
Het woord ‘assessment’ kan letterlijk worden vertaald met beoordeling en schatting. Het woord assessment lijkt daarmee op de Engelse uitdrukking ‘to assess’, dit betekent inschatten of inschatting. Dit is in feite ook wat met een assessment wordt gedaan namelijk een inschatting maken van de kwaliteiten en capaciteiten van de persoon die het assessment heeft gemaakt. hierbij wordt gebruik gemaakt van verschillende ‘instrumenten’. Deze instrumenten worden gebruikt om een multidimensionaal beeld te krijgen van de persoon. Met multidimensionaal wordt bedoelt dat de er beeld van de kandidaat wordt gevormd op basis van diverse perspectieven. Het doel van een assessment is een zo duidelijk mogelijk beeld te krijgen van een kandidaat zodat de geschiktheid van de kandidaat voor een bepaalde functie goed beoordeeld kan worden.

Waaruit bestaat een assessment?
Een assessment bestaat uit verschillende onderdelen. De onderdelen van een assessment kunnen zeer divers zijn. Zo kan een assessment bestaan uit verschillende testen waarmee het karakter en de vaardigheden van de kandidaat in kaart kunnen worden gebracht. Daarnaast kunnen ook praktijksituaties worden nagebootst in simulaties. Dit kan onder andere doormiddel van rollenspellen. Doormiddel van rollenspellen worden gesprekken en situaties nagespeeld door acteurs. De deelnemer zal tijdens het rollenspel zijn of haar vaardigheden moeten tonen door adequaat de handelen en te anticiperen op de rollen die de acteurs spelen.

De opbouw van een assessment kan net als de inhoud van het assessment verschillen per bedrijf en per beroepsgroep. Commerciële medewerkers krijgen een ander assessment dan medewerkers die werkzaamheden moeten uitvoeren in een backoffice. Luchtverkeersleiders worden op een andere manier getest dan vliegers. De vorm en inhoud van assessment wordt aangepast aan de vaardigheden die van de persoon worden verlangd.

Een assessment kan ook bestaan uit gesprekken met één of meerdere psychologen die het karakter van de kandidaat in kaart proberen te brengen. Het karakter of de persoonlijkheid is bij bepaalde functies van groot belang. Hierbij kan gedacht worden aan functies waarin stressbestendigheid en de-escalerend optreden van groot belang zijn. Deze functies worden onder andere uitgeoefend in de beveiligingsbranche, de politie of bij defensie. Potentiële werknemers voor deze organisaties moeten goed kunnen omgaan met geweld en moeten daarnaast ook regelmatig op de juiste manier geweldsmiddelen gebruiken. Het spreekt voor zich dat er tijdens een assessment voor deze organisaties veel aandacht wordt besteed aan het karakter van de kandidaat en zijn of haar emotionele stabiliteit.

Hoe kun je jezelf voorbereiden op een assessment?
Het voorbereiden op een assessment is meestal mogelijk doormiddel van het bezoeken van internetsites en het lezen van boeken over bepaalde onderwerpen die bij het assessment aan de orde kunnen komen. Het is echter niet altijd mogelijk om je goed voor te bereiden op een assessment. De inhoud van sommige assessments wordt niet van te voren aan de kandidaten duidelijk gemaakt.

Een kandidaat kan zich in die gevallen alleen maar voorbereiden door zich te verdiepen in het bedrijf en de vaardigheden en competenties die worden gevraagd in de vacature. In de meeste gevallen zal tijdens het assessment met name gekeken worden naar de competenties die in het functieprofiel van de vacature zijn benoemd. Een goede zelfanalyse zou een goede voorbereiding kunnen vormen voor het assessment. Doormiddel van een zelfanalyse krijgt iemand een goed beeld van zijn of haar eigen competenties en vaardigheden. Dit beeld kan nuttig zijn bij de deelname aan het assessment.

Naast zelfkennis is het ook belangrijk dat de kandidaat zich goed voorbereid op het type bedrijf waar het assessment voor wordt gehouden. Hierbij kan onder andere worden gekeken naar de cultuur binnen het bedrijf en de sfeer die daar heerst. Is het bijvoorbeeld een zakelijk bedrijf of heerst er een informele sfeer?

Wat is de waarde van een assessment?
Over de waarde van een assessment zijn de meningen verdeeld. Sommige bedrijven hechten een grote waarde aan assessments en maken gebruik van speciale assessmentbureaus voor het vormgeven en uitvoeren van assessments. De uitslag van assessments worden door het ene bedrijf als doorslaggevend beschouwd terwijl een ander bedrijf de uitslagen meer ziet als een indicatie van iemand zijn of haar kwaliteiten. Een assessment kan in dat geval worden gebruikt als toetsingselement voor de vaardigheden van iemand tijdens de rest van de sollicitatieprocedure. Er zijn ook bedrijven die vooral de indrukken uit de sollicitatiegesprekken belangrijk vinden.

Het is ook belangrijk dat een assessment goed is opgesteld. Veel assessments maken gebruik van een scoresysteem om een indicatie te geven van de kwaliteiten van de medewerker. De uitslagen van de scoresystemen sluiten niet altijd aan op de beeldvorming die naar voren komt uit de sollicitatiegesprekken. Dit kan voor verwarring zorgen tijden de sollicitatieprocedure. Er kan een discussie ontstaan welk aspect van de sollicitatieprocedure belangrijker is het assessment of de overige elementen van de sollicitatieprocedure zoals de sollicitatiegesprekken.

Wat is een beroepskeuzetest of een beroepentest?

Een beroepskeuzetest of een beroepentest is een test die kan worden gedaan door een persoon die meer inzicht wil krijgen in zijn of haar ambities en loopbaan. Op de arbeidsmarkt is een grote diversiteit aan functies aanwezig. Het is onmogelijk om van alle beroepen precies te weten welke taken en aspecten aan de orde komen. Daardoor is het voor sommige mensen lastig om te kunnen kiezen welke beroepen geschikt zijn en welke beroepen of werkzaamheden aansluiting bieden bij iemand zijn of haar unieke profiel. Voor het verkrijgen van dit inzicht kan een loopbaangesprek een nuttig middel zijn. Daarnaast wordt ook regelmatig gebruik gemaakt van een beroepskeuzetest of een beroepentest.

Waarom een beroepskeuzetest?
Een beroepskeuzetest is over het algemeen eenvoudig in te vullen en is een relatief goedkoop middel om inzicht te krijgen in loopbaanwensen. Op internet zijn verschillende beroepskeuzetesten te vinden. Een aantal van deze testen zijn kosteloos of tegen slechts een geringe vergoeding te maken. Over het algemeen komen uit een beroepskeuzetest voorkeuren voor bepaalde vakgebieden of beroepsrichtingen. Meestal komen er geen concrete beroepen uit naar voren. De persoon die de test heeft gemaakt zal de uitslag van de test moeten gebruiken om verdere keuzes te maken in de loopbaan. Dit kan bijvoorbeeld door te gaan solliciteren of juist door scholing te gaan volgen in de gewenste beroepsrichting. Een belangrijke reden om een beroepskeuzetest te volgen is de interessegebieden inzichtelijk te maken van degene die de test maakt. Deze interessegebieden vormen een belangrijk fundament voor verdere stappen in de loopbaan.

Voor wie zijn beroepskeuzetesten bedoelt?
Beroepskeuzetesten worden door verschillende mensen gemaakt. Dit kan al beginnen op de basisschool. Op de basisschool kunnen leerlingen een beroepskeuzetest maken om duidelijkheid te krijgen over de interessegebieden. Deze interessegebieden zijn belangrijk voor het bepalen van de opleidingsrichting. Over het algemeen is het belangrijk om een opleiding te volgen die aansluit bij de interesse van de leerling. De leerling moet daarvoor wel een bepaald beroepsbeeld hebben.

Daarnaast wordt ook op het voortgezet onderwijs regelmatig gebruik gemaakt van een beroepskeuzetest. Hierbij kan nog concreter worden gekeken naar de interessegebieden van de leerling. Vaak worden de testen begeleid door een ervaren studiekeuzeadviseur of decaan.

Beroepskeuzetesten worden niet alleen aan leerlingen aangeboden. Ook in het bedrijfsleven worden ze veel gebruikt om de loopbaankoers van werknemers in kaart te brengen. Dit kan onder andere aan de orde komen bij outplacementtrajecten.

Ook werkzoekenden maken regelmatig gebruik van beroepskeuzetesten. Hierbij kunnen ze duidelijkheid krijgen over hun wensen op de arbeidsmarkt. Daarbij wordt ook het cv vaak als reverentiekader gebruikt.

Beroepsbeeld en beroepskeuzetest
De vragen in een beroepskeuzetest zijn vaak gericht op bepaalde aspecten van beroepen. In de uitslag zijn de antwoorden op de vragen verwerkt. Het is echter goed mogelijk dat uit een beroepskeuzetest een heel ander overzicht van beroepen naar voren komt dan men in eerste instantie had verwacht.

Het beroepsbeeld is een zeer belangrijk aspect van iemand zijn of haar loopbaanoriëntatie. Het is verstandig om je zorgvuldig te verdiepen in beroepen. In Nederland zijn er zeer veel verschillende beroepen die men kan uitvoeren. Ondanks dat blijkt in de praktijk dat veel mensen zich richten op beroepen waar ze een duidelijk en positief beeld bij hebben. Andere beroepen die onbekender zijn worden terzijde geschoven en komen bij de loopbaan oriëntatie niet of nauwelijks in beeld. Een beroepskeuzetest kan er voor zorgen dat iemand ook naar andere beroepen kan kijken.

Hierbij is het echter wel belangrijk dat iemand er voor open staat om ‘out of the box’ te denken. Bestaande beeldvorming van beroepen zal regelmatig moeten worden bijgesteld. Daarnaast kunnen nieuwe beroepen in beeld komen die ook interessant kunnen zijn.

Informatie over beroepen
Een beroepskeuzetest is niet de uiteindelijke oplossing voor iemand zijn of haar loopbaankeuze. Er zijn zeer veel verschillende beroepskeuzetesten en uit elke test kan een andere uitslag komen. Daardoor kan veel onduidelijkheid ontstaan. Het is niet de beroepskeuzetest die bepaald welk beroep iemand moet gaan uitvoeren of welke opleiding iemand moet gaan volgen. Uiteindelijk bepaald de persoon zelf wat hij of zij met de uitslag van de test gaat doen.

Over het algemeen is het verstandig om de uitslag van de test te gebruiken als richtlijn om meer informatie over beroepen in te winnen. Iemand die graag technisch bezig is en van sleutel houdt zou in de autotechniek aan de slag kunnen maar ook in de staalconstructie of machinebouw. De manier waarop een werknemer sleutelt in deze technische vakgebieden is erg verschillend. Ook de arbeidsomstandigheden en risico’s zijn verschillend. Deze belangrijke informatie wordt over het algemeen niet of nauwelijks behandeld in de beroepskeuzetest. Iemand zal zelf op zoek moeten naar informatie over beroepen.

Uitzendbureaus en detacheringsbureaus
Het is natuurlijk belangrijk dat iemand een beroep kiest waar daadwerkelijk vraag naar is op de arbeidsmarkt. Over het algemeen is oriëntatie op de arbeidsmarkt van groot belang. Uitzendbureaus en detacheringsbureaus hebben een goed beeld van de arbeidsmarkt en weten aan welke beroepen behoefte is bij hun opdrachtgevers. De meeste uitzendbureaus en detacheringsbureaus zijn gericht op een specifiek markt segment. Er zijn bureaus die zich richten op de zorg, financiële dienstverlening, overheid, beveiliging en de techniek. De techniek is een sector die zeer divers is. Ook de bemiddelingsbureaus in de techniek zijn divers. Er zijn technische uitzendbureaus, technische detacheringsbureaus en er zijn bureaus die zich richten op technisch recruitment. Al deze verschillende bureaus hebben informatie over specifieke technische sectoren. Voor een goede beeldvorming over de mogelijkheden in de techniek is het verstandig om deze bureaus te bezoeken. Dit geld uiteraard ook voor bemiddelingsbureaus die zich op andere marktsegmenten richten.