Veilig hijsen: een aantal richtlijnen

Als men lasten gaat verplaatsen doormiddel van hijswerktuigen zoals kranen zal men een aantal veiligheidsrichtlijnen in acht moeten nemen. De belangrijkste factoren zijn de mens en het hijgereedschap oftewel de hijswerktuigen. De mens in dit geval de kraanmachinist zal over de benodigde kennis en ervaring moeten beschikken om een kraan veilig te kunnen bedienen. De kraanmachinist moet over hijsbewijs beschikken of een certificaat voor veilig hijsen. Er zijn een aantal algemene veiligheidsaspecten die hieronder in een paar alinea’s zijn geschreven.

Kraanmachinist en aanpikkelateur
Ook de aanpikkelateur die de lasten daadwerkelijk aan de hijsbanden, haken en andere bevestigingsmaterialen van de kraan moet bevestigen zal over de nodige ervaring moeten beschikken. Het aanslaan van lasten is niet eenvoudig. Naast kennis en ervaring moeten de kraanmachinisten en de aanpikkelateurs ook tijdens hun werk hun aandacht goed bij hun werk houden en de veiligheidsinstructies goed opvolgen. Dit houdt ook in dat de aanpikkelateur en de kraanmachinist fysiek en psychisch in staat moeten zijn om het werk veilig en goed uit te kunnen voeren.

Hijswerktuig
Ook het hijsmiddel of hijswerktuig  dient veilig en constructief stevig te zijn. Dit houdt in dat deze werktuigen jaarlijks gekeurd moeten worden door een erkende instantie. Bovendien zal de kraanmachinist dagelijks zelf ook zo verantwoordelijk met zijn of haar werk om moeten gaan dat er regelmatig zelfstandig controles worden gedaan. De kraanmachinist kan in het zogenaamde kraanboek lezen om wat voor soort kraan het gaat, van welk type deze is en welke datum de kraan voor het laatst gekeurd is.

Daarnaast zijn ook de certificaten van de hijskabels van groot belang evenals de certificaten van het kettingwerk als daarvan gebruik wordt gemaakt. Als al deze onderdelen van de hijsinstallatie technisch deugdelijk en veilig zijn kan men met in achtneming van nog een aantal algemene veiligheidsrichtlijnen met het hijsen beginnen. De algemene veiligheidsrichtlijnen zijn in de volgende alinea benoemd en hebben onder andere te maken met de wind en de ondergrond.

Algemene veiligheidsrichtlijnen voor veilig hijsen
Naast de werknemers en de werktuigen zijn ook een aantal algemene aspecten van belang als men gaat hijsen met een hijswerktuig. We noemen de volgende richtlijnen:

  • Hijs nooit meer gewicht dan de toegelaten veilige werkbelasting. Dit wordt ion het Engels ook wel Safety Working Load genoemd en afgekort met SWL.
  • Grote lasten moet men op meerdere punten aanslaan en er voor zorgen dat de last in balans hangt.
  • Als men gebruik maakt van een haak dan moet deze niet op de punt worden belast.
  • Gebruik het juiste hijsgereedschap voor de last.
  • Zorg voor een vlakke, stabiele ondergrond als men de kraan gaat afstempelen of neerzetten. De ondergrond moet niet grote oneffenheden bevatten als men er een stempel op aanbrengt. De druk van de kraan wordt doormiddel van de kraan op de ondergrond overgebracht. Als deze ondergrond zacht of drassig is kan dat er voor zorgen dat de kraan wegzakt wat een groot gevaar oplevert voor de omgeving.
  • Het weer is een belangrijke factor die van invloed kan zijn op het hijsen van lasten. Met name de wind is hierbij van belang. Boven windkracht 6 mag men bijvoorbeeld niet meer hijsen omdat de windkracht dan te groot is en er voor zorgt dat de last niet meer stabiel in de kraan hangt.
  • De aanpikkelateur moet de last op de juiste wijze aanslaan en daarvoor goedgekeurd hijsmateriaal gebruiken.
  • De aanpikkelateur en de kraanmachinist dienen een goed contact met elkaar te hebben doormiddel van communicatieapparatuur in combinatie met gebaren. In het laatste geval is het belangrijk dat de kraanmachinist en de aanpikkelateur elkaar zien. Dit is wel de aanbeveling maar in de praktijk helaas niet altijd mogelijk. Dan zal men zeker een goede manier van communiceren moeten hanteren doormiddel van een telefoonverbinding, walkietalkies of portofoons.
  • Er mag maar één persoon met de machinist communiceren. Dit is meestal de aanpikkelateur.
  • Voordat man gaat beginnen met hijsen moeten de aanpikkelateur en de kraanmachinist goed van elkaar weten wat met bepaalde armseinen wordt bedoelt.
  • Zorg binnen de draaicirkel van een kraan geen mensen werken die daar niets te zoeken hebben.
  • Maak geen last vast buiten de draaicirkel van de kraan. Als dat gebeurd zal de last zodra deze van de grond getild is gaan slingeren en een groot gevaar opleveren.
  • Zowel de machinist van de kraan, de aanpikkelateur en het overige personeel zal de benodigde en voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen moeten dragen.
  • Het hijsgereedschap dient uiteraard jaarlijks gekeurd te worden maar ook dagelijks dient er een extra visuele controle te worden gedaan waarmee de kraanmachinist of de aanpikkelateur controleert of het hijsgereedschap veilig gebruikt kan worden.
  • De laatste veiligheidsrichtlijn is een hele belangrijke: ga nooit onder een last staan die opgehesen wordt. Het grootste risico is namelijk dat mensen worden getroffen door vallende lasten.

Zoals je leest zijn voor zowel de mens als het werktuig een cruciale rol weggelegd met betrekking tot de veiligheid. Ook de omgeving en arbeidsomstandigheden zijn onlosmakelijk verbonden met de veiligheid. In een Risico Inventarisatie en Evaluatie besteed een bedrijf aandacht aan alle aspecten die een gevaar (kunnen) vormen op de werkplek. De Risico Inventarisatie en Evaluatie dient ook voorzien te zijn van een plan van aanpak waarmee de risico’s op de werkplek worden aangepakt. Daaruit vloeien verschillende maatregelen voort zoals bronbestrijding maar ook beheersmaatregelen zoals persoonlijke beschermingsmiddelen en duidelijke werkinstructies. Uiteindelijk zullen zowel de werkgever en de werknemer hun verantwoordelijkheid moeten nemen met betrekking tot veilig werken en dus ook veilig hijsen.  

Wat is een aanpikkelateur?

Een aanpikkelateur is een werknemer op een bouwplaats die vanaf de grond lasten vastmaakt aan de hijskraan die wordt bedient door een kraanmachinist. De aanpikkelateur werkt nauw samen met de kraanmachinist. Hij kan vanaf de grond de kraanmachinist instructies geven. Dat kan met behulp van gebaren maar vaak wordt er ook gebruik van een communicatiesysteem zoals een portofoon. Met hijskranen worden vaak zware lasten verplaatst op de bouwplaats. Denk hierbij aan een torenkraan die zware lasten op grote hoogte en op verhoudingsgewijs lange afstanden kan vervoeren. Het spreekt voor zich dat dit verplaatsen van lasten veilig moet gebeuren. Als dit niet gebeurd kunnen mensen ernstig gewond raken. De Arbowet heeft daarom richtlijnen gegeven voor het gebruik van torenkranen.

Aanpikkelateur en de Arbowet
De bouw is een geweldig interessante werkplek omdat op een bouwplaats gebouwen worden gebouwd. Dat zorgt er voor dat daadwerkelijk fysiek resultaat ontstaat. Daarbij zijn materialen noodzakelijk. Deze materialen kunnen een verschillende vorm en gewicht hebben. Veel materialen worden doormiddel van kranen verplaatst. De Arbowet heeft hiervoor speciale eisen ontwikkeld. Een belangrijke eis is dat de werkgever er voor moet zorgen dat de aanpikkelateur goed op de hoogte is van de werkzaamheden die hij of zij moet uitvoeren. De werkgever moet er ook voor zorgen dat de aanpikkelateur weet welke veiligheidsvoorschriften in acht moeten worden genomen.

Het spreekt voor zich dat de aanpikkelateur alle benodigde materialen dient te krijgen van de werkgever. Deze materialen moeten indien nodig gekeurd zijn zodat de aanpikkelateur weet dat de hijsmiddelen veilig gebruikt kunnen worden. Het is vaak moeilijk voor een werkgever om aan te tonen dat een aanpikkelateur over de gewenste training beschikt en de noodzakelijke instructies heeft gekregen. Daarom kan een werkgever er voor kiezen om een aanpikkelateur een opleiding te volgen. De aanpikkelateur kan dan een certificaat behalen waarmee hij of zij kan aantonen dat er een succesvol een examen is afgelegd op het gebied van veilig aanslaan van bouwlasten.

Niet fulltime aanpikkelateur
De functie aanpikkelateur is een functie die specifiek gericht is op het aanslaan van lasten op een bouwplaats. Er zijn werknemers op de bouw die inderdaad vrijwel de hele dag lasten aanslaan en contact hebben met kraanmachinisten. Deze fulltime aanpikkelateurs dienen uiteraard goed getraind te zijn. Er zijn echter ook werknemers die niet dagelijks hijsmiddelen gebruiken maar daar incidenteel gebruik van maken. Deze werknemers dienen echter ook getraind te zijn op het gebied van hijsmiddelen, het aanslaan van lasten en het communiceren met de machinist in de kraan. In feite moet iedereen die zich hier mee bezighoudt voldoende onderricht te zijn. In de praktijk blijkt dat dit soms niet het geval is waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan.

Onderzoek onder kraanmachinisten
Kraanmachinisten hebben over het algemeen een goed beeld van de kwaliteit van aanpikkelateurs omdat deze machinisten nauw met de aanpikkelateurs samenwerken. De vakbond FNV en Vakvereniging Het Zwarte Corps (HZC) hebben onderzoek gedaan naar de ervaring die kraanmachinisten hebben met de ondersteuning op de bouw. Hieruit kwam naar voren dat een groot aantal kraanmachinisten ontevreden is over de ondersteuning die hen wordt geboden vanaf de grond bij het vastmaken van lasten. De restultaten van het onderzoek werden in maart 2017 bekend gemaakt. Slechts 7 procent van de kraanmachinisten was tevreden over de aanpikkelateurs die hen hadden geholpen op de bouw. Ongeveer 40 procent van de 378 kraanmachinisten, die tijdens dit onderzoek waren benaderd, gaf aan dat er in de afgelopen zes maanden een last was losgeraakt tijdens het hijsen. Dit heeft tot bijna ongevallen geleid. Daarom pleiten de FNV en de HCZ voor een strengere naleving van de Arborichtlijnen voor de aanpikkelateur.